Tales z Miletu - ok. 620 - 540 p.n.e.
Talesowi z Miletu przypisuje się wiele twierdzeń z geometrii:
- Średnica dzieli okrąg na połowy.
- Dwa kąty przy podstawie trójkąta równoramiennego są równe.
- Jeśli dwie linie przecinają się, to dwa kąty przeciwległe są równe.
- Kąt wpisany na półokręgu jest kątem prostym.
- Trójkąt jest określony, jeżeli dana jest jego podstawa i kąty przy podstawie.
Twierdzenie Talesa to jedno z najważniejszych twierdzeń całej geometrii euklidesowej. Poza tym:
- Mierzył wysokość piramid na podstawie długości cienia.
- Przewidział zaćmienie Słońca w 585 r. p.n.e.
|
Pitagoras - ok. 572 - 497 p.n.e.
Przypisuje mu się systematyczne wprowadzanie dowodów w geometrii.
Wprowadził pojęcie podobieństwa figur.
Jego uczniowie wykazali znane twierdzenie Pitagorasa oraz twierdzenie o sumie kątów trójkąta,
rozpatrywali figury podobne, podali konstrukcję niektórych wielościanów i wielokątów foremnych.
Przypisuje się im wynalezienie liczb wymiernych.
|
Platon - 427 - 347 p.n.e.
Nie był matematykiem (w ścisłym sensie), lecz fascynowała go geometria.
W myśl jego doktryny dozwolone konstrukcje geometryczne mogły być prowadzone tylko przy użyciu cyrkla i linijki,
co uzasadniał tym, że jedynie linia prosta i okrąg mogą ślizgać się samo po sobie.
Do dziś taki rodzaj konstrukcji nosi nazwę konstrukcji platońskich.
|
Arystoteles - 384 - 322 p.n.e.
Wprowadził do słownika matematyki następujące pojęcia: aksjomat, pewnik, twierdzenie, dowód.
|
Euklides - ok. 365 - 300 p.n.e.
Główne jego dzieło Elementy jest syntezą ówczesnej wiedzy matematycznej zarówno w dziedzinie geometrii,
jak i w teorii liczb.
Elementy są pierwszą próbą aksjomatycznego ujęcia geometrii i były podstawowym
podręcznikiem geometrii do XIX w.
|
Archimedes - ok. 287 - 212 p.n.e.
Prekursor rachunku nieskończonościowego.
Jako pierwszy podał przybliżoną wartość liczby pi.
Wyprowadził wzory na powierzchnię i objętość kuli, walca i czaszy kulistej.
|
Muhammad ibn Al-Chwarizmi - ok. 800r.
Jako pierwszy ułożył tablice funkcji sinus i tangens,
wprowadził elementy algebry.
Słowo algebra pochodzi od tytułu jednego z jego dzieł.
|
Gerolamo Cardano - 1501 - 1576
Podał ogólne rozwiązanie równania algebraicznego stopnia trzeciego
(wzory Cardana ).
Zapoczątkował teorię liczb urojonych.
|
François Viéte - 1540 - 1603
Już jako młody oficer królewski oddał Francji niezwykłą przysługę.
Udało mu się na drodze matematycznej dedukcji znaleźć klucz do szyfru, którym posługiwał się król Hiszpanii Filip II.
Dał podstawy ogólnej nauce o równaniach algebraicznych, zyskując tym miano ojca współczesnej algebry.
Jako pierwszy wprowadził literowe oznaczenia nie tylko dla wielkości niewiadomych , ale i dla wielkości danych.
Podał ogólne metody rozwiązywania równań drugiego, trzeciego i czwartego stopnia.
Położył podwaliny pod
dziedzinę matematyki, zwaną dziś geometrią analityczną.
|
Simon Stevin - 1548 - 1620
Wprowadził ułamki dziesiętne.
Udowodnił także, że perpetum mobile nie może istnieć.
|
John Neper - 1550 - 1617
Powszechnie uważany za wynalazcę logarytmów.
Zajmował się też układaniem tablic
funkcji trygonometrycznych.
Zapoczatkował współczesną notację ułamków (tzw. kropka dziesiętna).
Zajmował się też trygonometrią sferyczną.
|
Galileo Galilei (Galileusz) - 1564 - 1642
W swoich pracach wprowadził pojęcie wektora.
Zajmował się prawem swobodnego spadku ciał, rzutem poziomym i ukośnym.
Był prekursorem mechaniki klasycznej.
|
Johannes Kepler - 1571 - 1630
Wprowadził przecinek do ułamków dziesiętnych.
Zajmował się także
obliczaniem objętości różnych brył geometrycznych.
Odkrył trzy słynne prawa ruchu planet.
Skorygował obliczenia astronomiczne Kopernika wykorzystując do opisu obiegu planet wokół Słońca własności elipsy.
|
René Descartes (Kartezjusz) - 1596 - 1650
Doprowadził do powstania geometrii analitycznej, a badania
własności geometrycznych krzywych metodami algebraicznymi do powstania rachunku różniczkowego i całkowego,
a następnie geometrii różniczkowej.
Kartezjusz po raz pierwszy wprowadził termin funkcja, a także nazwę
liczby urojone.
Zapoczątkował też badania wielu problemów teorii równań algebraicznych.
Sformułował twierdzenie znane obecnie pod nazwą twierdzenia Bézout.
Badał także własności niektórych
krzywych nazwanych później jego imieniem takich jak liść Kartezjusza czy owal Kartezjusza.
|
Pierre Fermat - 1601 - 1665
Wraz z Kartezjuszem tworzył geometrię analityczną - jako pierwszy wprowadził
prostokątny układ współrzędnych.
Był pionierem rachunku różniczkowego (znajdowanie ekstremów i stycznych,
wzory na pochodną i całkę nieoznaczoną funkcji potęgowej z wymiernym wykładnikiem).
Wniósł wkład w rozwój rachunku prawdopodobieństwa.
Podał metodę rozkładania dużych liczb na czynniki pierwsze.
Nazwisko Fermata znane jest w historii matematyki głównie z racji problemu znanego jako wielkie twierdzenie Fermata.
Twierdzenie to Fermat zanotował na marginesie przekładu Arytmetyki matematyka grecka Diofantosa z uwagą:
"Znalazłem zadziwiający dowód tego twierdzenia, ale margines książki jest zbyt wąski, by go zmieścić".
Poprawnego dowodu tego twierdzenia nie udawało się matematykom znaleźć przez ponad 300 lat;
problem roztrzygnął dopiero w 1994 matematyk amerykański A. Wiles.
|
Pierre Simon de Laplace - 1749 - 1827
Jeden z twórców teorii prawdopodobieństwa.
Zajmował się teorią
macierzy.
|
Andriej Kołmogorow - 1903 - 1987
Twórca współczesnej teorii prawdopodobieństwa.
Pracował nad rozwojem topologii
i logiki.
|
Blaise Pascal - 1623 - 1662
Przyczynił się do stworzenia podstaw rachunku prawdopodobieństwa i częściowo
rachunku różniczkowego.
Pozostawił prace z geometrii, arytmetyki teoretycznej i algebry.
Odkrył sposób obliczania współczynnika Newtona (trójkąt Pascala).
Pragnąc ułatwić ojcu żmudne rachunki
związane z zawodem poborcy podatkowego, skonstruował arytmometr - automatyczne liczydło do wykonywania czterech
podstawowych działań.
|
Jakób Bernoulli - 1654 - 1705
Stworzył podstawy rachunku prawdopodobieństwa i przyczynił się do rozwoju
rachunku różniczkowego i wariacyjnego.
Wprowadził pojęcia całki i biegunowego układu współrzędnych.
Sformułował także prawo Bernoulliego.
|
Izaak Newton -1642 - 1727
Wynalazł rachunek różniczkowy i całkowy.
Stworzył podstawy rachunku wariacyjnego.
Jako pierwszy opisał matematycznie zjawisko pływów morskich.
|
Gottfied Wilhelm Leibniz -1646 - 1716
Niezależnie od Newtona stworzył rachunek różniczkowy, przy czym jego
notacja tego rachunku okazała się wygodniejsza i jest stosowana do dzisiaj.
Stworzył też podstawy topologii.
|
Leonard Euler -1707 - 1783
Euler sformułował wiele twierdzeń oraz wprowadził liczne definicje i oznaczenia
współczesnej matematyki.
Wprowadził też do analizy matematycznej funkcje zespolone zmiennej zespolonej i
podał związek między funkcjami trygonometrycznymi i funkcją wykładniczą.
Opracował ogólne własności funkcji
logarytmicznej. Ugruntował teorię równań różniczkowych zwyczajnych i zapoczątkował teorię równań
różniczkowych cząstkowych.
Wprowadził szeregi trygonometryczne, stworzył podstawy teorii funkcji specjalnych,
zapoczątkował analityczną teorię liczb.
|
Augustin Louis Cauchy - 1789 - 1857
Współtwórca współczesnej analizy matematycznej, głównie teorii funkcji.
Wprowadził fundamentalne dla matematyki definicje granicy i ciągłości.
Uważa się go za pioniera nowoczesnej
analizy matematycznej.
|
Carl Friedrich Gauss -1777 - 1855
Nadano mu przydomek "książę matematyków".
Czym on się nie zajmował:
matematyką, teorią grawitacji, elektryczności, magnetyzmu, astronomią, geodezją.
|
Evariste Galois - 1811 - 1832
Twórca nowoczesnej teorii równań algebraicznych oraz teorii grup.
|
Nikołaj Iwanowicz Łobaczewski - 1792 - 1856
Twórca pierwszej geometrii nieeuklidesowej, zw. też geometrią
Łobaczewskiego.
W pracach z zakresu analizy matematycznej pierwszy zwrócił uwagę na różnice w pojęciach
ciągłości i różniczkowalności funkcji.
Zajmował się szeregami trygonometrycznymi.
|
Georg Friedrich Riemann - 1826 - 1866
Twórca wielowymiarowej geometrii Riemanna, której zasady stanowią podstawę
ogólnej teorii względności.
Zapoczątkował systematykę geometrii nieeuklidesowych.
Jego prace z teorii liczb
i teorii funkcji analitycznych wywarły duży wpływ na rozwój matematyki.
Był autorem pracy o szeregach
trygonometrycznych i teorii całki.
|
Georg Cantor - 1845 - 1918
Jego największym wkładem w rozwój matematyki było stworzenie podwalin teorii
mnogości i koncepcji liczb pozaskończonych.
Cantor odkrył, że zbiory nieskończone mogą być różnej wielkości
- w szczególności pokazał, że zbiór liczb naturalnych nie jest równoliczny ze zbiorem liczb rzeczywistych.
|
David Hilbert - 1862 - 1943
Zajmował się algebraiczną teorią liczb, teorią równań całkowych,
zagadnieniami rachunku wariacyjnego, podstawami geometrii i logiki matematycznej oraz problemami fizyki
matematycznej.
Podał formalne aksjomatyczne ujęcie geometrii klasycznej.
Badania Hilberta w zakresie
rachunku wariacyjnego oraz teorii równań całkowych doprowadziły do powstania ważnego pojęcia przestrzeni
Hilberta oraz innych pojęć analizy funkcjonalnej, w szczególności aparatu matematycznego mechaniki kwantowej.
|
Giuseppe Peano - 1858 - 1932
Jeden z pionierów logiki matematycznej i podstaw matematyki.
Uściślił określenie zbioru liczb naturalnych, sformuował zasadę indukcji matematycznej.
Opracował stosowaną powszechnie aksjomatykę arytmetyki liczb naturalnych (arytmetyka Peano).
|
Henri Poincaré - 1854 - 1912
Prawie równolegle z Einsteinem stworzył matematyczne podstawy szczególnej
teorii względności.
Zajmował się m.in. równaniami różniczkowymi.
Współtwórca topologii kombinatorycznej.
|
Kurt Gödel - 1906 - 1978
Autor ważnych twierdzeń z zakresu logiki matematycznej.
W roku 1931 opublikował
pracę, w której wykazał, że w każdej aksjomatycznej teorii matematycznej da się sformułować takie zdanie,
którego w ramach tej teorii nie da się ani udowodnić, ani obalić.
|
Stefan Banach - 1892 - 1945
Najbardziej znany na świecie polski matematyk.
Pierwsze jego prace dotyczyły szeregów Fouriera, funkcji i szeregów ortogonalnych,
równań Maxwella, funkcji pochodnych funkcji mierzalnych, teorii miary.
W pracy doktorskiej (opublikowanej
w 1922) i w monografii Théorie des opérations linéaires podał aksjomatyczną definicję przestrzeni, nazwanych
później jego imieniem (przestrzeń Banacha).
Ugruntował ostatecznie podstawy analizy funkcjonalnej, podał
jej fundamentalne twierdzenia, wprowadził jej terminologię, którą zaakceptowali matematycy na całym świecie.
|
Norbert Wiener - 1894 - 1964
Matematyk, twórca cybernetyki.
Prace Wienera dotyczą podstaw matematyki
, rachunkowości, prawdopodobieństwa i analizy funkcjonalnej.
|
John von Neumann - 1903 - 1957
Matematyk i informatyk.
Wniósł znaczący wkład do wielu dziedzin matematyki,
m.in. logiki matematycznej, teorii mnogości, teorii liczb.
Stworzył solidne podstawy matematyczne mechaniki
kwantowej.
Był twórcą nowych dyscyplin naukowych - teorii gier i teorii automatów.
W latach pięćdziesiątych był jednym z pionierów informatyki.
|
