Partner serwisu:
Wydawnictwo DIFIN

Historia odkryć matematycznych

VI wiek p.n.e.

• Tales z Miletu.
  Stworzył geometrię.
  Od niego pochodzą takie pojęcia jak: punkt, prosta, płaszczyzna, twierdzenie, teoria.
• Pitagoras z Samos.
  Wynalazł dowód dedukcyjny.
  Udowodnił podstawowe twierdzenia geometryczne, głównie dotyczące podobieństwa figur.

V wiek p.n.e.

• Zenon z Elei.
  Sformułował paradoksy związane z posługiwaniem się pojęciem nieskończoności jak liczbą.
• Hipokrates z Chios.
  Rozwiązał problem podwojenia sześcianu za pomocą podwójnej proporcji {a:x=x:y=y:b}.
• Demokryt z Abdery.
  Obliczył objętość wielu brył (np. graniastosłupa).

IV wiek p.n.e.

• Platon.
  Wynalazł dowód nie wprost.
• Archytas z Tarentu.
  Rozwiązał za pomocą stożkowych problem podwojenia sześcianu.
• Taeitetos z Aten.
  Skonstruował dwie z pięciu brył regularnych.
• Arystoteles ze Stagiry.
  Zapoczątkował rozwój logiki formalnej.
• Euklides z Megary.
  Stworzył pierwszą aksjomatykę geometrii.

III wiek p.n.e.

• Archimedes z Syrakuz.
  Obliczył objętość kuli.
  Wprowadził pojęcie środka ciężkości.
  Opracował teorie dźwigni, wyporu, rzutu pionowego i ukośnego.
• Apoloniusz z Pergii.
  Stworzył teorię krzywych stożkowych.

I wiek p.n.e.

• Sosigenes.
  Stworzył kalendarz juliański panujący powszechnie od 46 roku p.n.e. do 1582.

I wiek n.e.

• Heron z Aleksandrii.
  Skonstruował maszynę parową (turbinę).
  Przewidział zaćmienie Księżyca w 62 roku.
  Obliczał iteracyjnie pierwiastki.
• Menelaos z Aleksandrii.
  Autor pierwszej monografii poświęconej geometrii sferycznej.

III wiek n.e.

• Diofantos.
  Rozwiązywał równania i układy równań w liczbach całkowitych.
• Pappus z Aleksandrii.
  Jako pierwszy stosował arytmetykę w geometrii
  Podał wzory dotyczące brył obrotowych i zagadnień izoperymetrycznych.

V wiek n.e.

• Tsu Chung Chi.
  Podał przybliżenie p równe 355/113.

VI wiek n.e.

• Aryabhata.
  Twórca algebry.
  Rozwiązywał równania kwadratowe, podał przybliżenie pi równe 3,1416.

VII wiek n.e.

• Brahmagupta.
  Podał ogólne rozwiązanie równania liniowego z dwiema niewiadomymi.
  Pierwszy używał liczb ujemnych.

IX wiek n.e.

• Al Battani (Albategnius).
  Sporządził tablice niektórych funkcji trygonometrycznych.

X wiek n.e.

• Abu-l-Wafa.
  Podał wzór sinusów w trygonometrii sferycznej.
  Ułożył tablice sinusów (8 cyfr po przecinku).
  Badał równania sześcienne i dwukwadratowe.

XI wiek n.e.

• Ibn Al Haitham (Alnazen).
  Rozwiązywał równania dwukwadratowe i obliczył objętości brył obrotowych.
• Omar Chajjam.
  Stworzył początki geometrii absolutnej.
  Jako pierwszy wprowadził ogólne pojęcie liczby rzeczywistej.

XII wiek n.e.

• Aczarja Bhaskara.
  Wskazał istnienie dwóch pierwiastków kwadratowych (algebraicznych) z liczby dodatniej.

XIII wiek n.e.

• Leonardo z Pizy (Fibonacci)
  Wykazał nierozwiązalność przy użyciu pierwiastków kwadratowych równania x³+2x²+10x=20.
  Badał ciągi typu u_n+2=u_n+1+u_n.
• Chin Chiu Shoa.
  Podał numeryczne metody rozwiązywania równań dowolnego stopnia.
  Rozwiązywał układy kongruencji liniowych.
• Johannes Duns Scotus.
  Sformułował prawo, że z dwóch zdań sprzecznych wynika dowolne zdanie.

XIV wiek n.e.

• Mikołaj z Oresme.
  Wprowadził potęgi ułamkowe.
  Rozróżniał szeregi zbieżne i rozbieżne.

XV wiek n.e.

• Leonardo da Vinci.
  Ustalił położenie środka ciężkości ostrosłupa.
• Scipione del Ferro.
  Rozwiązywał równania sześcienne typu x³+mx=n.

XVI wiek n.e.

• Niccolo Fontana (Tartaglia).
  Odkrył ogólną metodę rozwiązywania równań trzeciego stopnia.
• Gerolamo Cardano.
  Podał rozwiązania równań trzeciego stopnia z użyciem liczb urojonych.
  Zapoczątkował rachunek prawdopodobieństwa.
• Lodovico Ferrari.
  Odkrył ogólną metodę rozwiązywania równań stopnia czwartego.
• Francois Viete.
  Udoskonalił notację algebraiczną.
  Korzystając z trygonometrii otrzymał rozwiązanie równania sześciennego.
  Uzależnił współczynniki równania od jego pierwiastków.
• Simon Stevin.
  Stworzył pojęcie ułamka dziesiętnego.
  Podał współczesną definicję wielomianu i metodę znajdowania największego wspólnego dzielnika wielomianów.
• John Napier.
  Wynalazca logarytmów.
  Sporządził tablice logarytmów (dziesiętnych) liczb i funkcji trygonometrycznych.

XVII wiek n.e.

• Rene Descartes (Kartezjusz).
  Jeden z twórców geometrii analitycznej.
• Gerard Desargues.
  Twórca geometrii rzutowej.
  Wprowadził do geometrii punkt i prostą w nieskończoności.
• Pierre de Fermat.
  Współtwórca geometrii analitycznej i rachunku prawdopodobieństwa.
  Zapoczątkował rachunek wariacyjny.
• John Wallis.
  Prekursor rachunku całkowego.
• Blaise Pascal.
  Współtwórca geometrii rzutowej i rachunku prawdopodobieństwa.
• Isaac Newton.
  Stworzył rachunek różniczkowy i całkowy.
• Gottfried Wilhelm Leibniz.
  Współtwórca rachunku różniczkowego i całkowego.
  Wysunął pomysł matematyzacji logiki.
• Jacob Bernoulli.
  Jeden z twórców teorii prawdopodobieństwa i rachunku wariacyjnego.
  

XVIII wiek n.e.

• Johann Bernoulli.
  Rozwinął rachunek różniczkowy (np. odkrył twierdzenie nazywane dzisiaj regułą de l'Hospitala).
• Girolamo Saccheri.
  Udowodnił ponad 30 twierdzeń geometrii nieeuklidesowej.
• Abraham de Moivre.
  Rozwijał rachunek prawdopodobieństwa.
  Stworzył teorię ciągów rekurencyjnych i znalazł ich związek z równaniami różnicowymi.
• Colin Maclaurin.
  Sformułował całkowe kryterium zbieżności szeregów.
  Podał wzory na rozwiązywanie układów równań liniowych.
• Leonhard Euler.
  Udowodnił związek między liczbami ścian, krawędzi i wierzchołków w wielościanie.
• Jean le Rond d'Alembert.
  Twórca pojęcia granicy.
• Joseph Louis de Lagrange.
  Współtwórca rachunku wariacyjnego.
  Stworzył teorię formalnych szeregów potęgowych.
• Pierre Simon de Laplace.
  Wprowadził "transformację Laplace'a".
• Brook Taylor.
  Podał wzór umożliwiający przybliżone przedstawienie funkcji za pomocą jej pochodnych.

XIX wiek n.e.

• Jean Baptiste Fourier.
  Rozwinął teorię szeregów trygonometrycznych.
  Badał układy równań różniczkowych.
• Carl Friedrich Gauss.
  Stworzył teorię funkcji analitycznych, i teorię błędów.
  Udowodnił zasadnicze twierdzenie algebry
  Wprowadził pojęcie krzywizny powierzchni.
  Podał twierdzenie o konstruowalności wielokątów foremnych.
• Augustin Louis Cauchy.
  Podał współczesne definicje funkcji, jej granicy, ciągłości, pochodnej i całki.
  Udowodnił twierdzenie o istnieniu rozwiązań równań różniczkowych.
  Rozwinął teorię funkcji zmiennej zespolonej.
• Nikołaj Iwanowicz Łobaczewski.
  Jeden z twórców geometrii hiperbolicznej.
• Niels Henrik Abel.
  Wykazał nieistnienie ogólnych wzorów na pierwiastki równań stopnia wyższego niż cztery.
• Evariste Galois.
  Podał kryteria charakteryzujące te równania stopnia wyższego niż cztery, które daje się rozwiązać za pomocą podstawowych działań arytmetycznych.
• Carl Gustav Jacobi.
  Rozwinął teorię funkcji eliptycznych i zastosował ją do teorii liczb.
• Peter Gustav Lejeune Dirichlet.
  Zastosował funkcje analityczne do teorii liczb (szeregi Dirichleta).
  Badał zbieżność szeregów trygonometrycznych. Uściślił rachunek wariacyjny.
• Georg Friedrich Bernhard Riemann.
  Stworzył geometryczną teorię funkcji analitycznych (powierzchnie Riemanna).
  Sformułował podstawy geometrii różniczkowej.
  Sprecyzował pojęcie całki.
• Karl Weierstrass.
  Udowodnił twierdzenie o aproksymacji wielomianami funkcji ciągłych.
  Rozwinął teorię funkcji zespolonych.
• Joseph Liouville.
  Wykazał istnienie liczb przestępnych oraz nieelementarność całek wielu funkcji elementarnych.
• Giuseppe Peano.
  Podał aksjomatykę liczb naturalnych.
  Podał przykład krzywej wypełniającej kwadrat.
• Henri Poincare.
  Jeden z twórców topologii i jakościowej teorii równań różniczkowych.
  Równocześnie z Einsteinem sformułował matematyczne konsekwencje zasady względności.

XX wiek n.e.

• David Hilbert.
  Wprowadził pojęcie nieskończenie wymiarowej przestrzeni euklidesowej (przestrzenie Hilberta).
• Elie Cartan.
  Udowodnił wiele podstawowych twierdzeń dotyczących teorii grup, geometrii różniczkowej, układów cząstkowych równań różniczkowych.
  Stworzył rachunek zewnętrznych form różniczkowych.
• Hermann Weyl.
  Stworzył teorię reprezentacji grup ciągłych.
• Henri Leon Lebesgue.
  Jeden z twórców współczesnej teorii funkcji rzeczywistych (teoria miary, nowy typ całki, różniczkowalność prawie wszędzie).
• Stefan Banach.
  Twórca analizy funkcjonalnej.
  Podał aksjomatykę przestrzeni nazywanych dziś przestrzeniami Banacha.
• Kurt Goedel.
  Wykazał nieistnienie zupełnego i niesprzecznego układu aksjomatów dla arytmetyki.
• Karol Borsuk.
  Stworzył teorię retraktów i teorię kształtu. Wprowadził pojęcie grupy kohomotopii.
• John von Neumann.
  Stworzył spektralną teorię operatorów nieograniczonych, teorię gier.
  Podał teoretyczne zasady budowy komputerów.
• Alan Turing.
  Twórca podstaw teorii obliczalności i teorii automatów.
  Podał abstrakcyjny model uniwersalnej maszyny liczącej.
• Norbert Wiener.
  Twórca podstaw cybernetyki.
• Andriej Nikołajewicz Kołmogorow.
  Sformułował aksjomatykę rachunku prawdopodobieństwa.
• Alexander Grothendieck.
  Rozwinął geometrię algebraiczną.
  Zrewolucjonizował algebrę homologiczną.
  Twórca K-teorii.
• Laurent Schwartz.
  Twórca teorii dystrybucji.
• René Thom.
  Wprowadził i rozwinął teorię kobordyzmu w topologii algebraicznej.
  Twórca teorii katastrof.
• Steven Smale.
  Udowodnił słynną hipotezę Poincarego dla n większych od czterech.
  Współtwórca współczesnej teorii gładkich układów dynamicznych.
• Paul Cohen.
  Udowodnił niezależność hipotezy continuum od aksjomatów teorii mnogości.
• Benoit Mandelbrot.
  Twórca teorii fraktali.
• William Thurston.
  Scharakteryzował geometrie rozmaitości trójwymiarowych.
• Gerd Faltings.
  Udowodnił hipotezę Mordella.
• Simon Donaldson.
  Odkrył egzotyczne struktury w przestrzeni czterowymiarowej.
• Vaughan Jones.
  Odkrył zaskakujące związki między algebrą operatorów i teorią węzłów, podał proste niezmienniki charakteryzujące węzły.
• Edward Witten.
  Wprowadził nowe idee fizyki matematycznej (supersymetria, teoria strun).
• Andrew Wiles.
  Udowodnił Wielkie Twierdzenie Fermata.